28.02.2007

Het belgische wegenvignet: een discriminatoire maatregel

Vlaanderen, Wallonië en het gewest Brussel zijn het dinsdag 16 januari 2007 in grote lijnen eens geworden over de invoering van een verplicht wegenvignet voor alle gebruikers van de Belgische auto(snel)wegen. Deze nieuwe belasting zou een aanvulling moeten vormen op de wegenbelasting en dient ter financiering van het wegenonderhoud. Opgemerkt zij dat enkel de inwoners van België aan de wegenbelasting onderworpen zijn, terwijl alle weggebruikers - ongeacht hun woonplaats - het vignet dienen aan te schaffen.

In dit nieuwe systeem zijn zodoende de Europese buren de grote verliezers: wanneer het plan in zijn huidige vorm uitgevoerd wordt, zullen zij zonder aankoop van het vignet à ongeveer € 60,- geen toegang tot het Belgische wegennet hebben. Voor inwoners van België zal deze hervorming kostenneutraal zijn: zij zullen door een evenredige vermindering van de wegenbelasting gecompenseerd worden.

De facto komt het er dus op neer dat de gewenste verhoging van het budget voor wegenonderhoud geheel ten laste van buitenlandse weggebruikers zal komen. Aangezien het merendeel van deze weggebruikers onderdaan van een europese lidstaat is, lijkt het aannemelijk dat deze toekomstige maatregel indirect discriminerend is op grond van nationaliteit en dus in strijd is met artikel 12 van het EG-Verdrag.

Bovendien lijkt de beoogde hervorming niet verenigbaar met het fundamentele recht op vrij verkeer van werknemers (artikel 39 EG-Verdrag). Een persoon die in België werkt en in Nederland, Duitsland, Frankrijk of Luxemburg woont, wordt benadeeld omdat hij het vignet zal moeten kopen, terwijl hij niet kan profiteren van de vermindering van de wegenbelasting die zijn collega's, die in België wonen, wél genieten. Meer in het bijzonder belemmert het beoogde vignet buitenlandse aanbieders hun diensten te verlenen en verhindert het consumenten diensten in België te ontvangen aangezien zij daarvoor onderworpen worden aan een belasting waarvan Belgisch ingezetenen praktisch vrijgesteld zijn.

Minister De Gucht van Buitenlandse Zaken reageert op deze argumenten met de stelling dat "wanneer de Belgen de kosten van het vignet van hun wegenbelasting kunnen aftrekken, men zou kunnen spreken van discriminatie omdat de Franse en de Nederlanders dit niet kunnen. Er zou echter geen enkel probleem zijn indien iedereen het wegenvignet aan zou moeten schaffen, nadat de belasting reeds eerder verlaagd was". Het is echter niet waarschijnlijk dat de Europese Commissie deze redenering zal ondersteunen.

De wegenbelasting is nog niet op Europees niveau geharmoniseerd. De lidstaten zijn vrij om op dit vlak hun fiscale bevoegdheid uit te oefenen, evenwel onder de voorwaarde dat zij hierbij het communautaire recht eerbiedigen. Een hervorming met als onderliggend doel de verhoging van het budget voor wegenonderhoud enkel en alleen door buitenlanders te laten bekostigen, is een ongerechtvaardigde vorm van discriminatie. Indien de verhoging van dit budget daadwerkelijk nodig is, is het onzinnig tegelijkertijd de wegenbelasting te verlagen. Een vergelijkbaar mechanisme dat vrachtwagens compensatie verleende voor te betalen tol op Duitse autowegen, achtte de Europese Commissie in haar beslissing van 25 januari 2006 onverenigbaar met de interne markt.

Tevens heeft het Europese Hof van Justitie in haar beschikking G.M. van de Coevering van 27 juni 2006 (C-242/05) bepaald dat het evenredigheidsbeginsel zich verzet tegen de heffing van "een belasting die moet worden voldaan bij aanvang van het gebruik van de weg in de betrokken lidstaat met die auto, aangezien het met die belasting nagestreefde doel kan worden bereikt door het invoeren van een belasting die evenredig is aan de gebruiksduur van het voertuig in deze staat". Het door België nagestreefde doel, namelijk verhoging van het budget voor wegenonderhoud, kan worden bereikt door introductie van een vignet waarvan de prijs evenredig is aan de duur van het gebruik van het Belgische wegennet. De mogelijkheid om een dag-, week-, of maandvignet te kopen, vermindert bovendien het afschrikkende effect dat het wegenvignet momenteel op toeristen, potentiële consumenten en dienstverleners heeft.

De Vlaamse regering heeft inmiddels, op 7 februari 2007, besloten de invoering van het wegenvignet uit te stellen om in overleg met de Europese instellingen na te gaan of het project euro-proof is. De Waalse minister van Financiën en Infrastructuur houdt evenwel vast aan de invoerdatum van januari 2008.